100 jaar pastorie

Een nieuwe ambtswoning voor de predikant.
De bouw van de pastorie in Sint Jansklooster.

‘Aanstaande donderdagavond 19 oktober worden alle manslidmaten onzer gemeente verzocht ter kerke te verschijnen, voor een extra ingelaste gemeentevergadering.’ Zo moet het in 1916 ongeveer hebben geklonken vanaf de kansel van de Gereformeerde Kerk B in Sint Jansklooster. De plotselinge oproep luidde een bedrijvig jaar in binnen de kerk. 

Op de desbetreffende avond werd er een brief voorgelezen die de kerkenraad had ontvangen van burgemeester Van Suchtelen van de Haare van de gemeente Ambt-Vollenhove. In de raadsvergadering van 3 oktober jl. was besloten om met ingang van 1 november 1917 een eigen gemeentehuis in Sint Jansklooster te stichten. Tot nog toe huisde het gemeentebestuur samen met het bestuur van buurgemeente Stad-Vollenhove in het raadhuis aan het Kerkplein in Vollenhove, maar Ambt wilde voortaan op eigen benen staan.

De burgemeester liet weten dat het nieuwe gemeentehuis in Sint Jansklooster moest komen in de voormalige dokterswoning aan de Kloosterweg. De kerk huurde dit pand en gebruikte het als pastorie. In 1911 had de commissie van beheer er nog een nieuw ledikant laten plaatsen om kandidaten voor de predikantsvacature over te halen een beroep te aanvaarden. In de concurrentiestrijd voor een goede voorganger was een bedstee als secundaire arbeidsvoorwaarde kennelijk niet meer voldoende. Maar de belangen van de kerk waren nu eenmaal ondergeschikt aan die van de gemeente. Per 1 augustus 1917 zegde het gemeentebestuur de huur op en moest de pastorie ontruimd zijn. Een voorzichtige poging van de kerkenraad om de woning alsnog te kopen werd resoluut afgewezen.

De opzegging van de huur stelde de kerk voor een probleem. Binnen een jaar moest een nieuwe woonruimte voor dominee Douma gevonden worden. Wat nu te doen? Er gingen stemmen op om zelf maar een nieuwe pastorie te bouwen. ‘Voor in ‘t Klooster’ lag een stuk grond van 800 m2, waarvan de eigenaresse, Marrigje Post, wel bereid leek om het te verkopen. Na wat bieden over en weer kwam men tot een overeenkomst en kon de grond worden aangekocht. Besloten werd om de bomen die op het perceel stonden met gesloten briefjes te verkopen. Door de aankoop van dit bouwterrein kon de kerk een stuk grond in de Molenstraat, dat diende als alternatieve bouwlocatie, van de hand doen. 

Intussen had de kerkenraad de Vollenhoofse architect Jurjen Weijs de opdracht gegeven om een ontwerp voor de nieuw te bouwen pastorie te maken. De keuze voor Weijs lag voor de hand. ‘In het kerkelijk leven te dezer plaats heeft hij vroeger zijn plek met ere ingenomen’, aldus de kerkenraad. Weijs kwam met een tweetal ontwerpen waarover de ‘stemgerechtigde manslidmaten’ op een speciale vergadering op 29 november 1916 hun oordeel konden uitspreken. In het gekozen ontwerp zou de pastorie een grote woonkamer krijgen, een voorkamer en aan de achterzijde van het gebouw een ruime keuken. Op de bovenverdieping kwamen twee slaapkamers, een logeerkamer en aan de straatkant een studeerkamer vanwaar de dominee goed zicht zou hebben op het openbare leven op de Kloosterweg. Tenslotte zou er een zolder over de gehele bovenverdieping komen en werd er een kelder aangelegd.

Om de bouw van de pastorie te bekostigen gingen er intekenlijsten in de gemeente rond. Ieder gemeentelid werd geacht een bijdrage te leveren. Voor de verdere financiering sloot de kerkenraad een kleine hypotheek af. Hoewel Nederland neutraal was gebleven, ging de Eerste Wereldoorlog ook aan Sint Jansklooster niet onopgemerkt voorbij. Na bijna drie jaar oorlog waren de bouwmaterialen duur, slecht en bijna niet te krijgen. Het kwam dan ook goed uit dat er op 6 december in Blokzijl een groot herenhuis met tuin op de hoek van de Noorderkade en de Kuinderstraat publiekelijk verkocht werd. De woning was eigendom van koopman Teunis Poorter, telg uit de bekende Blokzijlse schippersfamilie, die zelf inmiddels in Alkmaar woonde. Voor het bedrag van 2750 gulden werd het huis eigendom van de kerk, die het kort daarna liet afbreken om de bouwmaterialen te gebruiken voor de nieuwe pastorie in Sint Jansklooster. Nadat de pastoriebouw afgerond was, zou de kerk de huisplaats in Blokzijl in 1919 voor 700 gulden verkopen aan het Blokzijlse gemeentebestuur.

Voor de bouw van de pastorie schreef de kerk eind maart 1917 een aanbesteding uit. Met een bedrag van 6800 gulden was het bouwbedrijf van de gebr. Weijs de laagste inschrijver, aan wie het werk uiteindelijk ook gegund werd. Enige haast was inmiddels geboden. 1 augustus, de datum waarop de oude pastorie ontruimd moest worden, naderde snel. Weijs ging direct aan de slag en eind juli al kon schilder Jan Willem Overweg de gehele woning verven. Niet lang daarna was de bouw klaar en nam dominee Douma zijn intrek in de pastorie.

Met vereende krachten was de Gereformeerde Kerk B er in geslaagd om binnen een jaar een compleet nieuwe pastorie uit de grond te stampen. Uit het gebouw sprak een zekere ambitie en zelfbewustzijn van de relatief jonge kerk. Met een hoogte van 10.90 meter werd de pastorie met stip het hoogste woonhuis van Sint Jansklooster. Anno 2017, precies honderd jaar na de bouw, heeft het pand nog steeds een voorname uitstraling. Als met zo’n ambtswoning geen nieuwe predikanten gevonden konden worden…

Martin van der Linde

1.

 

 

 

 

 

 

 

Het gemeentehuis van Ambt-Vollenhove dat voordien in gebruik was als pastorie van Gereformeerde Kerk B. (particuliere collectie)

2.1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ontwerptekening van de nieuw te bouwen pastorie. (GA Steenwijkerland)

2.2

 

 

 

 

 

 

 

Plattegrond van de begane grond en de bovenverdieping. (GA Steenwijkerland)

2.3

 

 

 

 

Vooraanzicht en dwarsdoorsneden van de pastorie. (GA Steenwijkerland)

3.

 

 

 

 

 

 

 

Het herenhuis in Blokzijl dat door de kerk voor afbraak werd gekocht. De bouwmaterialen werden gebruikt voor de nieuwe pastorie. (particuliere collectie)

4.

 

 

 

 

 

 

 

De nieuwe pastorie aan de Kloosterweg in Sint Jansklooster kort na de bouw. (particuliere collectie)